Defensie verdedigt wat ons dierbaar is. En de krijgsmacht moet daarvoor oefenen, en gelukkig kan dat weer. Eindelijk gaat er weer geld naar onze Defensie, eindelijk mogen er weer mensen aangenomen worden, en spullen aangeschaft. Keihard nodig in een wereld die in brand staat, en waar steeds meer smeulende vuurtjes lijken te ontstaan.
Veel vuurtjes smeulden al langer, maar er zijn nu ook lichte rookwolken aan het ontstaan binnen het eens zo vuurbestendig geachte militaire bondgenootschap waarvan Nederland deel uit maakt: De NAVO. NAVO-baas Rutte doet zijn best en dempt de politiek branden, maar er zijn wel scheurtjes aan het ontstaan in het eens zo onwrikbare NAVO-bolwerk.
Wat als de grootste bondgenoot wegvalt?
Het betekent voor de NAVO dat er nagedacht moet worden over wat te doen als de grootste bondgenoot wegvalt. Hoe ziet de NAVO er zonder de Verenigde Staten uit? Voor Nederland betekent het dat we ons moeten afvragen welke bilaterale of multilaterale bondgenootschappen we misschien ook wel moeten aangaan? Het betekent ook dat we ons moeten afvragen of we strategisch wel onafhankelijk genoeg zijn?
Om eerst maar even wat oude wonden open te rijten: Nederland heeft op defensiegebied decennialang geleund op de bondgenoten. Teveel geleund op onze bondgenoten. Politici hingen achterover en verwaarloosden onze krijgsmacht. Er ontstonden prachtige samenwerkingsverbanden: België en Nederland die onderhoud van Marineschepen delen en om de beurt het luchtruim bewaken, en de gevechtsbrigades van de Landmacht die zijn verwant met en zelfs gedeeltelijk onder Duits commando staan. Over inzet beslist de Nederlandse politiek, dat wel, maar de samenwerking gaat ver. Boze tongen beweren dat dit zelfs ooit is gedaan om ervoor te zorgen dat Nederlandse gevechtsbrigades niet opgeheven werden en dat dit de enige manier was om de gevechtskracht te waarborgen. En dat in tijden dat de eerste smeulende vuurtjes al ontstonden.
Wat zijn de huidige problemen van Defensie?
Daarnaast heeft Defensie zelf nogal wat probleempjes op te lossen. Bijvoorbeeld een probleem waar ikzelf geen last van heb: Defensie kan het geld niet uitgeven. Stroperige processen zorgen ervoor dat het aankopen niet altijd even lekker verloopt, terwijl het geld toch tegen de plinten opklotst. Daarbij duurt het vaak jaren voordat nieuwe systemen geleverd kunnen worden. Met een mooie term heet dit onderuitputting. En nee, daar heb ik geen last van: Ten eerste klotst het geld bij niet tegen de plinten op, heb ik ook geen stroperige processen die het tegenhouden, en als ik iets besteld wordt het direct geleverd. Misschien moet ik even in de leer bij de krijgsmacht, of Defensie in de leer bij mij. We kunnen denk ik veel van elkaar leren.
Oplossingen voor Defensie
Maar gelukkig zijn er oplossingen voor Defensie:
- Bewezen technologie kan natuurlijk sneller aangeschaft worden. Het werkt: dus we kopen er snel meer van, het liefst van de plank. En ja, daar is ook een term voor: Commercial Off-The-Shelf (COTS.
- Wat Defensie ook al doet is best veel en agressief gebruik maken van artikel 346 van het Europees werkingsverdrag. Daarmee kun je Europese regels omzeilen als de nationale veiligheid in het geding is. De Rekenkamer was er kritisch over, maar het werkt.
- En lagere commandanten moeten meer bevoegdheden krijgen. Lees hogere budgetten en mogelijkheden om zelf dingen aan te schaffen. Daar zit wel het gevaar in dat er dingen worden gedaan die niet helemaal op elkaar aansluiten wat weer operationele problemen kan opleveren.
De overvraagde industrie
Maar er zijn dus mogelijkheden om snel materieel te verwerven. Maar dan doemt er een ander probleem op: De defensie industrie wordt overvraagd. En doordat er decennialang bezuinigd is op onze mooie krijgsmacht, is de Defensie-industrie op enkele spelers na verdwenen. Dat betekent dat we achter in de rij kunnen aansluiten, en dat systemen pas na jaren geleverd worden, en natuurlijk ondertussen veel duurder zijn geworden, want ondertussen moet er van alles worden aangepast omdat er weer nieuwe manieren zijn gevonden voor oorlogsvoering.
Maar het is ook niet zomaar gezegd dat bedrijven die mogelijk Defensiematerialen kunnen maken, gaan opschalen. 30 jaar bezuinigen heeft ervoor gezorgd dat bedrijven minder opportunistisch geworden. Met andere woorden: ze willen garanties zien dat de krijgsmacht de komende 15 jaar, of 20 jaar blijft afnemen bij hun. Dus de krijgsmacht zal langdurige contracten moeten aangaan met leveranciers. En dat is handig, maar ook lastig. Want de oorlogsvoering verandert snel door de komst van steeds meer onbemande systemen en AI. Dus moet er geïnnoveerd worden, en snel ook. En de contracten moeten daar ook de ruimte voor bieden, zowel op het gebied van mandaat en aanpassingen van het gevraagde, als op juridisch gebied.
Nog te weinig mensen
En dat brengt een ander stroperig probleem aan de orde: er zijn te weinig mensen om al die processen te versnellen. Vooral juristen en projectmanagers zijn er te weinig. De flexibele schil bij de krijgsmacht kan flexibeler, of er zullen zaken uitbesteed moeten worden aan vertrouwde organisaties.
Wat moet Defensie nu doen?
Defensie moet de omslag maken van een organisatie die ingericht is op het ontslaan van mensen, en het bezuinigen naar een organisatie mensen aanneemt en geld uitgeeft. Maar de belangrijkste aanpassing die de krijgsmacht moet maken is de omslag van een militair bedrijf dat relatief korte vredesmissies doet, naar een echte krijgsmacht die een langdurig grootschalig gevecht moet voeren. En daarvoor zijn meer militairen nodig die vechten, meer materieel, meer bemande en onbemande gevechtssystemen, meer munitievoorraden, betere logistieke ketens, meer standaardisatie van materieel en munitie met bondgenoten. En dan moet er ook nog voortdurend innovatie plaatsvinden, want de tank die vorig jaar op de tekentafel lag, is verouderd als hij over 6 jaar wordt geleverd met de specificaties van vorig jaar. Het goede nieuws is dat Defensie, zoals ze zelf schrijven zich aansluit bij OCCAR, een samenwerkingsverband van nu nog zes Europese landen. Toetreding tot OCCAR draagt bij aan het versterken van de Europese defensiesamenwerking, wat een belangrijke ambitie is van het huidige kabinet. Het probleem is alleen dat dit soort dingen erg kabinetsafhankelijk is, en niet structureel tot beleid wordt gemaakt.
Een decennium geleden moest de Nederlandse krijgsmacht kleiner, effectiever en slagvaardiger worden. Van dat adagium werd alleen het onderdeel ‘kleiner’ onthouden. Het gevolg is dat er nu een enorme inspanning geleverd moet worden om van een kleine krijgsmacht naar een grote krijgsmacht met 100.000 man/vrouw/x personeel te gaan. Personeel dat ook nog eens opgeleid en getraind moet zijn. Maar door het kleiner worden van Defensie in het verleden kampt onze krijgsmacht nu met te weinig kwalitatief goede huisvesting voor het personeel, te weinig instructeurs, te weinig materieel, te weinig (oorlogs)voorraden en te weinig oefenmogelijkheden in Nederland.
Hoe kan Defensie opschalen?
Opschalen dat moet op alle mogelijke manieren gebeuren. Een steady budget is nodig, en het lijkt erop dat Nederland op koers ligt om het nieuwe streven van de NAVO, namelijk budgettair voldoen 3,5% BNP, te halen in 2030. De oude NAVO-norm, die van 2%, ligt inmiddels wettelijk vast. Maar wat er eigenlijk wettelijk vast zou moeten liggen is dat de krijgsmacht altijd gefinancierd moet zijn om aan de grondwettelijke taken te voldoen.
Daarvoor is nodig dat er duidelijk is wat er voor nodig is om aan die taken te voldoen. En wat er nog nodig is om tegelijk aan die taken te voldoen. Defensie moest efficiënt zijn, en natuurlijk klopt dat. Maar een krijgsmacht is pas efficiënt als er altijd genoeg mensen, materieel en voorraden zijn om aan die taken te voldoen. Dus grootschalig, met veel dingen in de opslag en in reserve, lijkt niet efficiënt, maar dat is het wel. Want zonder dat kan de krijgsmacht niet effectief zijn. En dat is wat Defensie moet zijn: effectief. Voorheen was dat qua bevoorrading just in time, maar nu moet dat just in case worden: Genoeg als het nodig is.
Wat betekent opschalen concreet?
Voor de logistiek betekent dit concreet: enorme munitiedepots bouwen, gigantische voorraden reserveonderdelen aanleggen en de operationele gezondheidszorg (veldshospitalen, medische evacuatieketens) heroprichten. Voor de gevechtseenheden betekent dit een vullingsgraad van nagenoeg 100% hebben om direct inzetbaar te zijn. Nu missen veel eenheden organiek personeel of materieel. En het betekent combined arms trainingen: Militairen moeten weer leren vechten in divisieverband (tienduizenden militairen). Dit betekent dat infanterie, cavalerie (tanks), artillerie, genie, logistiek en luchtsteun naadloos in elkaar moeten grijpen. De marine moet weer kunnen opereren met vlootverbanden, en ook het gevecht op het land kunnen ondersteunen.
En tot slot betekent dat Defensie operationele ruimte moet claimen in Nederland. Denk aan kazerne-uitbreidingen, munitieopslag, en meer en grotere oefenterreinen. Dat gebeurt al via het Nationaal Plan Ruimte voor Defensie. Maar daarnaast moet de civiele infrastructuur zoals havens en spoorwegen gereed zijn voor grootschalig militair transport naar Oost-Europa (Host Nation Support).
Hoe staat het ervoor?
Defensie is met de aanschaf van recente grote systemen als HIMARS-raketartillerie, extra Pantserhouwitsers en het komende eigen tankbataljon al goed op weg om de slagkracht te land uit te breiden. De Marine vernieuwt vooral, maar breidt niet uit, en dat zou wel wenselijk zijn qua gevechtskracht. De Luchtmacht heeft F-35’s, en krijgt een squadron meer dan eerder gepland is, maar de organieke behoefte was ooit 100 F-35’s, en toen was de wereld minder onrustig dan nu. Want Nederland moet met bondgenoten opereren, maar je bent pas echt strategisch onafhankelijk als je het zelf kunt, en daarvoor is meer nodig dan wat nu hebben.
Bosbranden en beschermen wat ons dierbaar is
Zelfstandig het grootschalige gevecht voeren om te beschermen wat ons dierbaar is. En daarmee komen we terug bij de metafoor van het begin over de vuurtjes. Want als Defensie moet beschermen wat ons dierbaar is, moet er worden geoefend. Maar door te oefenen ontstaan er bosbranden, die vernietigen wat ons ook dierbaar is: de natuur. En zo staat de krijgsmacht altijd voor onmogelijke keuzes, dilemma’s die opgelost moeten worden. Niet alleen operationeel, maar ook organisatorisch. En die kunnen opgelost worden met politieke wil, en met mondige commandanten die zeggen wat nodig is. En die horen we te weinig.
Door: Eduard van Brakel
Eduard van Brakel volgde de officiersopleiding van de Koninklijke Landmacht en bouwde daarna een 26-jarige carrière op als (eind)redacteur, journalist, contentmanager en trainer Schrijven voor het Web en SEO. Ook schreef hij samen met hoogleraar Bas Kodden het boek Leidinggeven is omgekeerd opvoeden. Als oprichter en hoofdredacteur van Defensieplatform.nl analyseert hij de strategische en organisatorische uitdagingen van de krijgsmacht.
Foto’s bij het artikel zijn van Defensie.nl
Waardeer dit artikel!
Met het Defensie Platform zet ik me belangeloos in voor een sterke Krijgsmacht. In elk artikel zit (vrije) tijd, moeite en kunde. Als je dit waardeert, kun je een kleine donatie doen. Dank voor je bijdrage!