'Een loyaliteit, die bewonderenswaardig is, juist als je de risico's kent'

Wij blijven loyaal, ook als we de risico’s kennen. Zo luidde de kop van een opiniestuk van Afghanistan-veteraan majoor Niels Roelen, onlangs gepubliceerd in NRC. Aanleiding was het spraakmakende rapport van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV), over het ongeval met een mortiergranaat tijdens de Nederlandse missie in Mali. Naast de tragiek van twee doden en een zwaargewonde leidde dit uiteindelijk tot het aftreden van minister Hennis van Defensie én generaal Middendorp, Commandant der Strijdkrachten. Het artikel van Roelen raakt me, omdat het onomwonden laat zien hoe een militair op missie moet zien te dealen met onvermijdelijk risico’s. En ook vanwege drie wijze lessen voor ons, burgers met een veelal veilig kantoorbestaan, als professional of manager.   
Allereerst een les in loyaliteit, ondanks bureaucratie. Roelen geeft aan dat militairen al decennia lang betere uitrusting voor eigen rekening aanschaffen. Hij heeft er zelfs begrip voor. Het gaat immers om grote aantallen en Defensie – niet alleen de Nederlandse – kan alle verbeteringen niet op de voet volgen. Hij moest zelf in Afghanistan een Amerikaans model scherfbril kopen, omdat Defensie ze niet meer had. Dit model was echter niet door Defensie gekeurd, dus hij zou niet mee verzekerd zijn… De les hieruit, ook voor ons in de burgermaatschappij: stap als het nodig is over de bureaucratie heen. Break the rules, als de specifieke situatie dat vereist, en sta daarvoor.

Scherpe keuzes maken

Een tweede les gaat over scherpe keuzes maken. Roelen moet een huiszoeking doen, in een buurt waar ze al een paar keer beschoten waren. Het is dan een paar weken voor het eind van z’n missie. Hij weet slechts vijf man en een tolk mee te krijgen en is bang. Met z’n maat maakt hij daarom afspraken om de man die de deur opent zo nodig als menselijk schild te gebruiken. In strijd met het humanitair oorlogsrecht, maar wel een risicobeheersmaatregel die hem het leven zou kunnen redden. Het loopt goed af. Na afloop, in gesprek met z’n maat, evalueren ze deze maatregel. Roelen geeft aan dat als hij de man werkelijk als menselijk schild zou hebben moeten gebruiken, hij dat gewoon toegegeven zou hebben. Met baanverlies en waarschijnlijk een veroordeling als gevolg: “De kern van leiderschap is dat je keuzes maakt. Bij het maken van die keuzes moet je nadenken over de gevolgen daarvan. Als je niet bereid bent om die te accepteren, dan moet je een andere keuze maken.” Dit is één op één toepasbaar in niet-militaire omstandigheden, en ook als het niet om leven en dood gaat.
Dan les drie. Roelen’s grootste teleurstelling over de bevindingen van het OVV-rapport betreft het weglopen van verantwoordelijkheid. Ofwel, niet achter gemaakte keuzes (blijven) staan, ze niet verdedigen en er geen openheid over geven. In zijn woorden zijn openheid en defensie per definitie een paradox. Vanuit mijn ervaringen beperkt dit zich niet tot de defensieorganisatie. Ik kom het ook tegen, bij zowel overheidsinstellingen als bedrijven. Temeer als het over lastige risico’s, bijbehorende dilemma’s en reputaties gaat. Roelen maakt een subtiel onderscheid tussen geheimzinnig en een zinnig geheim en beschouwt openheid als de sleutel tot leren. Iets om je blijvend te herinneren. Het is namelijk mijn stellige overtuiging dat leren van omgaan met risico’s hét verschil gaat maken tussen succesvolle en niet-succesvolle organisaties, in willekeurig welke sector.

Moedige individuen

Conclusie: de defensieorganisatie heeft met het OVV-rapport een flinke draai om de oren gekregen. Beide eindverantwoordelijken hebben op koninklijke wijze hun ambtelijke verantwoordelijkheid genomen. Waarbij aangetekend dat politiek en maatschappij, wij allen, jarenlang financieel en moreel  op defensie hebben bezuinigd. Het containerbegrip ‘cultuuromslag’ is al veel gevallen en zal dat de komende tijd blijven doen. Het open en persoonlijke verhaal van majoor Niels Roelen laat zien dat moedige individuen desondanks blijven doen wat er van ze verwacht wordt. Met een loyaliteit, die bewonderenswaardig is en waar we in onze veelal veilige burgerorganisaties van kunnen leren. Juist als we de risico’s kennen.
Bron: Artikel ‘We blijven loyaal, ook als we de risico’s kennen’, door Niels Roelen, gepubliceerd in NRC, Opinie & Debat, pagina 4 & 5, 7 & 8 oktober 2017.
 Door: Martin van Staveren

Martin van Staveren

Dr. Martin van Staveren staat voor anders omgaan met risico’s. Vanuit risicobureau VSRM adviseert hij allerlei soorten organisaties over realistisch risicomanagement. Hij is ook kerndocent aan de executive masteropleidingen Risicomanagement en Public Management, Universiteit Twente. In 2015 verscheen zijn boek Risicogestuurd werken in de praktijk bij uitgeverij Vakmedianet.

Dit artikel werd eerder gepubliceerd op Management Impact en Risicogestuurd Werken.

Eén gedachte over “'Een loyaliteit, die bewonderenswaardig is, juist als je de risico's kent'

  • 6 februari 2018 om 10:04
    Permalink

    De Stelling dat beide eindverantwoordelijken op koninklijke wijze hun verantwoordelijkheid genomen hebben is onjuist. Minister Hennis is vanwege haar politieke verantwoordelijkheid genomen. CDS Middendorp is opgestapt omdat zijn integriteit in twijfel werd getrokken: hij zou te gemakkelijk ja hebben gezegd tegen missies.
    De ambtelijke verantwoordelijken voor de falende munitie (directeur DMO) en het geneeskundig systeem (commandant Commando Diensten Centra) zitten nog steeds op hun plek, net zoals de Secretaris Generaal die hun baas is.

    Beantwoorden

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: